کنه عنکبوتی

کنه عنکبوتی، شناسایی، کنترل و مبارزه، بهترین سموم کنه کش

کنه عنکبوتی یا کنه تارتن ، کنه تارتن دو نقطه ای یا کنه تار عنکبوتی (Spider Mites)  یکی از شایع ‌ترین و مضرترین آفات گیاهی است. این آفت به ویژه در گیاهان آپارتمانی و گلخانه ‌ها می‌تواند خسارت ‌های جدی ایجاد کند. این آفت بسیار کوچک است و معمولاً در مراحل اولیه آلودگی شناسایی نمی‌شود. کنه ‌های عنکبوتی با تغذیه از شیره گیاهان باعث ضعف گیاه و کاهش شادابی و رشد آن می‌شوند.

آناتومی و ویژگی های ظاهری

نام علمی:  Tetranychus urticae

• خانواده: Tetranychidae
• راسته: Acari

کنه عنکبوتی (Tetranychus urticae) یا تارتن‌، یکی از آفات گیاهی است که به دلیل تولید تارهای نازک شبیه به تار عنکبوت شناخته می‌شود. شناخت ویژگی های این آفت، به کنترل و مبارزه بهینه با آن بسیار کمک می کند.

ویژگی‌ های ظاهری کنه عنکبوتی

1. اندازه:
   • کنه ‌های عنکبوتی بسیار کوچک هستند و معمولاً بین ۳ تا ۰.۵ میلی‌متر طول دارند. این اندازه کوچک باعث می‌شود که شناسایی آنها با چشم غیرمسلح دشوار باشد.
2. شکل بدن:
   • بدن کنه ‌های عنکبوتی بیضی ‌شکل و نرم بوده و سطح بدن آنها دارای ساختارهای نازک و کرک ‌مانند است.
3. رنگ:
   • رنگ بدن کنه ‌های عنکبوتی می‌تواند بسته به مرحله زندگی و شرایط محیطی متفاوت باشد. رنگ‌های رایج آنها شامل قرمز، سبز، قهوه‌ای و زرد است. در فصل زمستان، کنه ‌ها معمولاً به رنگ قرمز در می‌ آیند.
4. پاها:
   • کنه‌ های عنکبوتی دارای چهار جفت پا هستند که به آنها اجازه می‌ دهد به سرعت در سطح برگ ‌ها و ساقه‌ ها حرکت کنند.

اندام‌ ها و روش تغذیه کنه عنکبوتی

1. اندام مکنده (استایلت):
   • کنه‌های عنکبوتی برای تغذیه از شیره گیاهان از یک ساختار مخصوص به نام استایلت (Stylet)  یا اندام مکنده استفاده می‌ کنند. این ساختار نازک و تیز به آنها اجازه می‌ دهد که به درون سلول ‌های برگ نفوذ کرده و شیره گیاهی را بمکند.
2. روش تغذیه:
   • کنه‌های عنکبوتی از طریق نفوذ اندام مکنده به درون سلول‌های برگ، کلروفیل و شیره سلولی گیاه را می‌مکند. این تغذیه باعث ایجاد نقاط کوچک زرد یا سفید روی سطح برگ می‌شود. همچنین تغذیه مداوم کنه ‌ها باعث ضعف و کاهش فتوسنتز گیاه می‌شود.
   • با افزایش تغذیه، برگ‌ها خشک شده و به تدریج زرد یا قهوه ‌ای می‌شوند و ممکن است در نهایت بیفتند.

اندام تار تنیدن (اندام تارتن)

1. غدد تار تنیدن:
   • کنه‌ های عنکبوتی دارای غددی مخصوص در بدن خود هستند که توانایی تولید تارهای نازک شبیه به تار عنکبوت دارند. این غدد در نزدیکی شکم و زیر بدن کنه قرار دارند و با استفاده از پروتئین‌ های خاص، تارهای نازکی را تولید می‌کنند.
2. تارها:
   • تارهای تولید شده توسط کنه ‌های عنکبوتی، بسیار شبیه به تار عنکبوت بوده اما بسیار نازک تر هستند. این تارها در موارد آلودگی شدید به راحتی با چشم غیر مسلح دیده می شوند.
3. کاربرد تارها:
   • کنه ‌ها تارهای خود را در سطح زیرین برگ‌ها و بین ساقه‌ها می‌تنند و از آنها به عنوان محافظ استفاده می‌کنند. تارها برای محافظت از کنه ‌ها در برابر شکارچیان طبیعی مانند کفشدوزک‌ها و همچنین در برابر باد و عوامل محیطی عمل می‌کنند.
   • تارها همچنین به کنه‌ها کمک می‌کنند تا به‌راحتی از یک نقطه به نقطه دیگر در گیاه حرکت کنند.

چرا کنه تار می تند؟

1. محافظت در برابر شکارچیان:
   • تارهایی که توسط کنه ‌های عنکبوتی تولید می‌ شوند، به ‌عنوان یک سپر محافظتی در برابر شکارچیان طبیعی مانند حشرات شکارچی (مانند کفشدوزک‌ ها) عمل می‌ کنند. این تارها به دلیل نازک و چسبنده بودن، شکارچیان را از دسترسی به کنه ‌ها باز می‌ دارند.
2. محافظت در برابر عوامل محیطی:
   • تارهای تولید شده توسط این بندپایان به آنها کمک می‌ کند که در برابر شرایط محیطی نامساعد مانند باد شدید یا بارش باران محافظت شوند. این تارها یک لایه محافظتی ایجاد می‌ کنند که باعث کاهش تأثیر این عوامل محیطی بر کنه‌ ها می‌ شود.
3. حرکت آسان‌ تر در سطح گیاه:
   • تارهای تنیده شده به کنه ‌ها اجازه می‌ دهند تا به راحتی روی سطح برگ‌ ها و ساقه‌ ها حرکت کنند و به نقاط مختلف گیاه دسترسی پیدا کنند. این ویژگی به این بندپایان کمک می‌ کند تا به ‌سرعت در سطح گیاه پخش شوند.
4. افزایش بقای نسل:
   • تارها به کنه ‌ها کمک می‌ کنند تا از خطرات محیطی و شکارچیان در امان مانده و به بقای نسل و تکثیر سریع‌ تر آنها کمک می‌ کند. به دلیل این محافظت، کنه‌ ها می‌ توانند به‌ سرعت جمعیت خود را افزایش دهند و گیاهان زیادی را آلوده کنند.

چرخه زندگی کنه عنکبوتی

کنه‌ های عنکبوتی دارای چرخه زندگی سریعی هستند که به آنها امکان می‌دهد در مدت کوتاهی به تعداد زیادی تکثیر شوند. چرخه زندگی کنه تارتن (عنکبوتی) شامل چند مرحله اصلی است:

1. تخم‌ گذاری:
   • کنه ‌های عنکبوتی ماده تخم ‌های خود را در زیر برگ ‌ها می‌ گذارند. هر ماده می‌ تواند در طول عمر خود تا صدها تخم بگذارد.
   • تخم‌ ها معمولاً بعد از ۳ تا ۵ روز تفریخ می‌ شوند. (بسته به دما و رطوبت محیط).
2. مرحله لاروی:
   • لاروها پس از خروج از تخم، بسیار کوچک و بی‌ رنگ هستند و بلافاصله شروع به تغذیه از شیره گیاه می‌ کنند.
   • این مرحله ۲ تا ۳ روز طول می‌ کشد.
3. مرحله پوره:
   • کنه‌ ها در این مرحله بزرگ‌ تر شده و رنگ بدنشان تغییر می‌ کند. آن‌ ها همچنان به تغذیه از گیاه ادامه داده و باعث آسیب بیشتری می‌ شوند.
4. مرحله بالغ:
   • کنه‌ های بالغ دارای بدن‌ های کوچک بیضی‌ شکل هستند و رنگشان می‌تواند سبز، قرمز یا قهوه‌ ای باشد.
   • کنه‌ های بالغ بلافاصله پس از بلوغ شروع به تخم‌ گذاری می‌ کنند و چرخه زندگی تکرار می‌ شود.

کل چرخه زندگی کنه عنکبوتی در شرایط مطلوب می‌تواند تنها ۵  تا ۷ روز طول بکشد، به همین دلیل این آفت به ‌سرعت در محیط‌ های مناسب تکثیر می‌ شود.

ویژگی‌ های کنه تارتن

1. اندازه بسیار کوچک:
   • کنه‌های عنکبوتی بسیار کوچک هستند و اندازه آنها حدود ۵ میلی‌متر است، به همین دلیل اغلب به راحتی با چشم غیرمسلح دیده نمی‌شوند.
2. تغذیه از شیره گیاه:
   • کنه‌های عنکبوتی از شیره سلول‌های گیاهی تغذیه می‌کنند، که این امر باعث ضعیف شدن گیاه و ایجاد نقاط زرد و سفید کوچک روی برگ ‌ها می‌شود.
3. تولید تارهای نازک:
   • این آفت‌ها در زیر برگ ‌ها و روی ساقه ‌ها تارهای نازکی تولید می‌کنند که به شبیه‌ سازی ظاهر تار عنکبوت می‌پردازد و از همین ویژگی نام «کنه عنکبوتی» گرفته شده است.
4. شرایط مطلوب برای تکثیر:
   • کنه‌های تارتن در محیط‌ های گرم و خشک به سرعت تکثیر می‌شوند. دمای بالای ۲۷ درجه سانتی‌گراد و رطوبت پایین محیط مناسب ‌تری برای رشد و تکثیر آنها فراهم می‌کند.

علائم آلودگی کنه عنکبوتی

کنه‌های عنکبوتی به دلیل کوچک بودنشان ممکن است در مراحل اولیه شناسایی نشوند، اما علائم آلودگی شامل موارد زیر است:

1. نقاط زرد یا سفید روی برگ‌ ها:
   • تغذیه کنه ‌های عنکبوتی باعث ایجاد نقاط ریز زرد یا سفید در سطح برگ ‌ها می‌ شود.
2. تارهای نازک:
   • وجود تارهای نازک بین برگ ‌ها و ساقه ‌ها یکی از نشانه ‌های مشخص این آفت است.
3. زردی و خشکی برگ‌ ها:
   • با پیشرفت آلودگی، برگ‌ های گیاه زرد شده و شروع به ریزش می‌ کنند.
4. کاهش رشد و شادابی گیاه:
   • گیاهانی که به شدت توسط کنه‌ های عنکبوتی آلوده شده‌ اند، کاهش رشد و شادابی را تجربه می‌ کنند.

راه‌ های کنترل کنه عنکبوتی

کنترل کنه ‌های عنکبوتی باید به صورت منظم و پیوسته انجام شود، زیرا این آفت به سرعت تکثیر می‌ شود و مقاومت آن در برابر سموم نیز بالاست. بهترین روش‌ های کنترل شامل:

1. کنترل مکانیکی:
   • شست‌ و شوی گیاه: شست‌ و شوی گیاه با آب ولرم و صابون ملایم می‌ تواند کنه ‌های تارتن را از بین ببرد. همچنین استفاده از اسپری آب با فشار ملایم می‌ تواند کنه‌ ها را از برگ ‌ها جدا کند.
2. افزایش رطوبت محیط:
   • کنه‌ های عنکبوتی در محیط ‌های خشک رشد می‌ کنند، بنابراین افزایش رطوبت محیط به کنترل آن‌ ها کمک می‌ کند. استفاده از دستگاه‌ های رطوبت ‌ساز در کنار گیاهان می‌ تواند موثر باشد.
3. کنترل زیستی:
   • استفاده از شکارچیان طبیعی مانند کفشدوزک‌ ها و کنه‌ های شکارچی، مانند Phytoseiulus persimilis می‌ تواند به کاهش جمعیت کنه ‌های عنکبوتی کمک کند.
4. استفاده از روغن‌ های گیاهی:
   • روغن نیم (Neem Oil) یکی از بهترین روغن ‌های گیاهی برای کنترل کنه عنکبوتی است. این روغن به عنوان یک کنه کش طبیعی عمل می‌ کند و می‌ تواند رشد و تکثیر کنه‌ ها را متوقف کند.
5. استفاده از صابون‌ های حشره‌ کش:
   • صابون‌ های حشره‌ کش می‌ توانند کنه‌ ها را از بین ببرند. این صابون ‌ها باید به طور منظم و به خصوص در زیر برگ ‌ها استفاده شوند.

بهترین سموم برای کنه عنکبوتی

در مواردی که آلودگی شدید است، ممکن است نیاز به استفاده از سموم شیمیایی باشد. در این صورت، استفاده از سموم اختصاصی برای کنه‌ های عنکبوتی توصیه می‌ شود:

1. آبامکتین (Abamectin):
   • آبامکتین یکی از سموم مؤثر در کنترل کنه عنکبوتی است که به صورت اسپری روی گیاهان اعمال می‌ شود. این سم به سرعت جذب گیاه شده و به کنترل سریع آفت کمک می‌ کند.
2. پیریدابن (Pyridaben):
   • پیریدابن یک سم کنه‌ کش با اثر سریع است که به کنترل کنه ‌های تارتن در تمامی مراحل زندگی کمک می‌ کند.
3. اسپایرومسیفن (Spiromesifen):
   • این سم به خوبی بر روی کنه‌ های عنکبوتی مؤثر است و به عنوان یک کنه‌ کش مدرن با اثر طولانی‌ مدت شناخته می‌ شود.
4. فن پروپاترین (Fenpropathrin):
   • فن پروپاترین یک حشره‌ کش و کنه‌ کش قوی است که برای کنترل کنه‌ های تارتن در گلخانه‌ها و مزارع مورد استفاده قرار می‌ گیرد.

جمع بندی

کنه عنکبوتی یا همان کنه تارتن یکی از آفات مضر و شایع در گیاهان آپارتمانی و گلخانه‌ ها است که با تغذیه از شیره گیاهان باعث ضعف و کاهش شادابی آنها می‌ شود. با شناسایی سریع علائم آلودگی و استفاده از روش‌ های مختلف کنترل مانند شست‌ و شوی گیاه، افزایش رطوبت، استفاده از روغن‌ های گیاهی و در صورت نیاز سموم شیمیایی می‌ توان این آفت را به خوبی مدیریت کرد. رعایت بهداشت محیط و مراقبت‌ های پیشگیرانه می‌تواند از بروز آلودگی‌های گسترده جلوگیری کند.