کنه گالزا گردو

کنه گالزا گردو Aceria erinea | شناسایی، خسارت و روش‌ های کنترل

کنه گالزا گردو (Aceria erinea) از خانواده Eriophyidae (اریوفیده) یکی از مهم‌ ترین آفات در باغات گردو است. این آفت مکنده می‌ تواند به طور قابل‌ توجهی باعث کاهش کیفیت و کمیت محصول شود. کنه گردو با ایجاد تغییر شکل در بافت‌ های گیاهی، عملیات فتوسنتز را مختل و در نهایت باعث ضعف عمومی درخت می‌ شود. این کنه باعث ایجاد پیچ خوردگی و تغییر شکل برگ‌ ها شده و در صورت عدم مدیریت به موقع، منجر به تضعیف درختان و خسارت اقتصادی می‌ گردد.

معرفی و رده‌ بندی علمی

کنه Aceria erinea از ریزکنه های اختصاصی درخت گردو است که برای اولین بار در سال ۱۸۹۱ توسط آلفرد نالپا توصیف شد . این موجودات به قدری ریز هستند که با چشم غیرمسلح به سختی دیده می‌ شوند و برای مشاهده آن‌ ها نیاز به میکروسکوپ با بزرگنمایی بالا است. ظاهر این کنه‌ ها کرمی‌ شکل و کشیده است و برخلاف کنه‌ های معمولی تنها دارای دو جفت پا در قسمت جلویی بدن هستند. این کنه ها عمدتاً در سطح زیرین برگ‌ ها و جوانه‌ ها جمع شده و از سلول‌ های گیاهی تغذیه می‌ کنند.

پراکندگی جغرافیایی

این آفت در بسیاری از مناطق گردوخیز جهان از جمله اروپا، آسیا و آمریکا گزارش شده است. در ایران نیز در اکثر استان‌ هایی که کشت گردو رایج است، به ویژه مناطق غربی کشور، خسارت این کنه مشاهده می‌ شود . پراکنش این آفت به طور مستقیم با پراکندگی میزبان اصلی آن یعنی درخت گردو مرتبط است.

مشخصات ظاهری کنه گالزا گردو

• اندازه بسیار کوچک (کمتر از ۰.۲ میلی‌ متر)

• بدن باریک و استوانه‌ ای

• رنگ شفاف یا زرد روشن

• مشاهده تنها با ذره‌ بین بزرگنمایی بالا ممکن است

به دلیل اندازه بسیار کوچک، معمولاً نشانه‌ های خسارت برگ و تنه بهتر از خود کنه دیده می‌ شود.

شناسایی و علائم خسارت کنه گالزا گردو

علائم روی برگ

مهم‌ترین و بارزترین نشانه حمله کنه Aceria erinea، ایجاد گال (تاول) روی برگ‌ ها است. این گال‌ ها به صورت برجستگی‌ های بزرگ و تاول‌ مانند (زگیلی) در سطح بالایی برگ ظاهر می‌ شوند. رنگ این گال ها عموما زرد یا نارنجی دیده می‌ شوند . در مقابل این برجستگی‌ ها، حفره‌ هایی در سطح زیرین برگ ایجاد می‌ شود که داخل آن‌ ها با تارهای نرم و ظریفی به رنگ سفید یا قهوه‌ ای روشن پوشیده شده است. کنه‌ ها درون همین حفره‌ ها زندگی کرده و از سلول‌ های گیاهی تغذیه می‌ کنند .

علائم روی میوه

اگرچه خسارت اصلی روی برگ‌ ها است، اما در طغیان‌ های شدید، این کنه به میوه‌ های نارس نیز حمله می‌ کند. حمله به میوه‌ ها باعث ایجاد لکه‌ ها و برجستگی‌ های زگیل‌ مانند روی پوست سبز گردو شده و از رشد کامل و رسیدن میوه جلوگیری می‌ کند .

شدت خسارت

با توجه به اینکه این گال‌ ها سطح برگ را اشغال می‌ کنند، عملیات فتوسنتز گیاه به شدت کاهش می‌ یابد. این مسئله باعث ضعف عمومی درخت، کاهش مواد مغذی رسیده به میوه‌ ها و در نهایت ریزش زود هنگام برگ‌ ها و میوه‌ ها می‌ شود . خسارت معمولاً از شاخه‌ های پایینی و تحتانی درخت شروع شده و به تدریج به قسمت‌ های بالاتر گسترش می‌ یابد .

خلاصه علائم خسارت به درخت گردو

علائمی که کنه گردو بر روی درخت ایجاد می‌ کند، قابل تشخیص و مهم‌ ترین راه شناسایی آن است. معمولاً خسارت در اوایل فصل رشد بیشتر دیده می‌ شود و با شدت گرفتن نسل‌ های بعدی، نشانه‌ های پیچ خوردگی افزایش می‌ یابد. مهمترین علائم قابل مشاهده عبارتند از:

• پیچ خوردگی برگ‌ ها : برگ‌ ها به شکل نامنظم پیچ می‌ خورند.
• حفرات نقره‌ ای روی برگ: نقاط متراکم تغذیه باعث ایجاد رنگ‌ پریدگی یا نقره‌ ای شدن می‌ شود.
• رشد ناقص برگ : برگ‌ های جوان کوچک و بدشکل رشد می‌ کنند.
• ریزش بلوط‌ ها (در صورت شدید بودن)
• ضعف عمومی درخت و کاهش رشد سالانه

چرخه زندگی و تولیدمثل

زمستان‌ گذرانی

این کنه‌ ها زمستان را به صورت حشره کامل ماده (deutogyne) در مکان‌ های امنی مانند شکاف‌ های پوست درخت، کنار جوانه‌ ها و یا فلس‌ های باز نشده جوانه‌ ها به سر می‌ برند . این مرحله زمستان‌ گذرانی بسیار مهم است، زیرا مبنای مبارزه در فصل سرد سال قرار می‌ گیرد.

فعالیت در بهار

با گرم شدن هوا در اواخر زمستان و اوایل بهار و همزمان با باز شدن جوانه‌ها، کنه‌ها از پناهگاه‌های زمستانی خارج شده و به سمت برگ‌ های جوان و گل‌ ها حرکت می‌ کنند . آن‌ها بلافاصله شروع به تغذیه کرده و باعث ایجاد گال می‌شوند.

تولید مثل و نسل‌ ها

کنه ماده درون گال‌ ها یا روی بافت‌ های جوان تخم‌ ریزی می‌ کند. هر ماده به طور متوسط ۵۰ تخم می‌ گذارد. چرخه زندگی آن‌ ها کوتاه است و در طول فصل رشد (بهار و تابستان) ممکن است چندین نسل (گاهی تا ۱۰ نسل) ایجاد کنند . بهترین دما برای فعالیت و تکثیر این کنه‌ ها حدود ۲۵ درجه سانتیگراد و رطوبت نسبتاً بالا است. به همین دلیل فعالیت آن‌ ها در بهار و اوایل تابستان به اوج می‌ رسد. با فرا رسیدن پاییز، نسل‌ های آخر به مکان‌ های زمستان‌ گذران مهاجرت می‌ کنند.

روش‌ های تشخیص کنه گالزای گردو

برای مدیریت موفق، باید حضور کنه را به موقع تشخیص دهید. هرچه تشخیص به موقع‌ تر باشد، کنترل نیز مؤثرتر خواهد بود. مهمترین روش های تشخیص:

• بررسی بصری برگ‌ های جدید در بهار.
• استفاده از ذره‌ بین با بزرگنمایی بالا برای دیدن کنه روی برگ.
• نصب تله‌ های چسبی زرد برای پایش (در صورت نیاز).
• نمونه‌ برداری تصادفی از برگ‌ های آسیب‌ دیده.

کنترل و مبارزه

مدیریت کنه گالزا گردو نیازمند تلفیقی از روش‌ های زراعی و شیمیایی است. با توجه به مخفی بودن کنه‌ ها درون گال‌ ها، زمان‌ بندی صحیح مبارزه اهمیت حیاتی دارد.

کنترل زراعی (پیشگیری)

• هرس زمستانه: هرس شاخه‌ های آلوده و خشک در زمستان می‌ تواند تعداد پناهگاه‌ های زمستانی کنه را کاهش دهد.

• تغذیه مناسب: کود دهی اصولی و متعادل باعث افزایش مقاومت درخت در برابر آفات می‌ شود. درختان ضعیف بیشتر مورد حمله قرار می‌ گیرند .

• مدیریت آبیاری: آبیاری نا منظم و استرس‌ های آبی، درخت را مستعد ابتلا به آفات می‌ کند .

کنترل شیمیایی

سمپاشی مهم‌ ترین راهکار کنترلی در باغات آلوده به کنه است. اما باید در زمان مناسب انجام شود.

مرحله اول (سمپاشی زمستانه)

این مرحله در اواخر زمستان (اوایل فروردین) قبل از باز شدن جوانه‌ ها انجام می‌ شود. هدف از این سمپاشی، حذف کنه‌ های ماده زمستان‌ گذران قبل از تخم‌ ریزی است. در این مرحله استفاده از روغن‌ های زمستانه (روغن ولک) به همراه یک کنه‌ کش مناسب توصیه می‌ شود .

مرحله دوم (سمپاشی بهاره)

این مرحله پس از باز شدن برگ‌ ها اما قبل از تشکیل گال‌ ها انجام می‌ گیرد. اگر صبر کنیم تا گال‌ ها تشکیل شوند، سم به داخل آن نفوذ نکرده و مبارزه بی‌ نتیجه خواهد بود. بهترین زمان سمپاشی زمانی است که ۲۰ تا ۳۰ درصد برگ‌ ها علائم اولیه را نشان دهند .

بهترین سموم برای کنه گالزای گردو

• کنه‌ کش‌ های اختصاصی: سمومی مانند بروموپروپیلات (اورتوس)، فن پروکسی‌ میت، آبامکتین (یک در هزار) و فلوپیرادیفن از جمله ترکیبات مؤثر هستند .

• نکته مهم: در سمپاشی تابستانه حتماً از سموم نفوذی استفاده شود و سمپاشی تا پشت برگ‌ ها به خوبی انجام گیرد.

کنترل و مبارزه بیولوژیک

علیرغم اندازه بسیار ریز و زندگی مخفیانه، کنه گالزای گردو دشمنان طبیعی متعددی دارد. کنه‌ های شکارگر می‌ توانند نقش مهمی در کنترل جمعیت این آفت ایفا کنند. طبق تحقیقات انجام شده، کارایی دشمنان طبیعی کنه در برخی مناطق می‌ تواند تا حدود ۱۷٫۶ درصد باشد.

کنه‌ های شکارگر

مهم‌ ترین و مؤثرترین دشمنان طبیعی این آفت، کنه‌ های شکارگر هستند که به طور فعال از کنه‌های گال‌ زا تغذیه می‌ کنند. مطالعات گسترده‌ ای در ایران (به ویژه در استان‌ های همدان و لرستان) برای شناسایی این شکارگرها انجام شده است. این تحقیقات منجر به شناسایی گونه‌ های متعددی از بالاخانواده Tydeoidea شده است. این گونه‌ ها شامل موارد زیر هستند:

• Neopronematus solani

• Neopronematus iranensis (این گونه به عنوان گونه جدید برای دنیا از ایران گزارش شده است)

• Tydeus goetzi

• Tydeus caryae (این گونه بیشترین فراوانی را در مطالعات داشته است)

• Tydeus electus

وجود و فعالیت این شکارگرها در باغات گردو نشان‌ دهنده پتانسیل بالای کنترل بیولوژیک به عنوان یک روش دوستدار محیط زیست است.

سایر شکارگرها

علاوه بر کنه‌ های شکارگر، حشرات مفید دیگری نیز به عنوان دشمنان طبیعی کنه‌ های آفت شناخته می‌ شوند. اگرچه در منابع موجود به طور مشخص برای کنه گال گردو به آنها اشاره نشده، اما به طور کلی می توان گفت:

• شکارگرهای عمومی مانند کفشدوزک‌ ها (مانند کفشدوزک Stethorus که تخصصی کنه‌ خوار است)
• سن‌ های شکارگر (خانواده Anthocoridae و Miridae) و توربالان (Chrysopidae) از دشمنان مهم کنه‌ ها در باغات هستند.

اهمیت اقتصادی آفت

کنه گالزای گردو اگر مدیریت نشود:

• باعث کاهش کیفیت برگ و توان فتوسنتز می‌ شود.
• رشد عمومی درخت را پایین می‌ آورد.
• ممکن است در سال‌های بعدی کاهش باردهی ایجاد کند.
• هزینه‌ های اضافی برای کنترل آفت به باغدار تحمیل می‌ شود.