دراگون فروت

دراگون فروت یا میوه اژدها چیست؟ راهنمای کامل پرورش، خواص و ارزش غذایی

دراگون فروت Dragon Fruit به فارسی میوه اژدها، عموما به میوه کاکتوس مهتاب باریک Selenicereus  گفته می شود. اما نام پیتایا Pitaya نیز در بازارهای جهانی به وفور برای این محصول استفاده می شود که البته پیتایا میوه کاکتوس اسپندار باریک Stenocereus است.

در کل اینطور استنباط می شود که دراگون فورت یا پیتایا به میوه چند نوع کاکتوس بومی آمریکای مرکزی گفته می شود و صرفا اشاره به میوه یک گیاه خاص ندارد. بطور دقیق میوه اژدها روی کاکتوس Hylocereus که به ملکه هونولولو نیز معروف است رشد می کند که گل های آن فقط در شب باز می شوند.

پراکنش جغرافیایی پیتایا

خاستگاه اصلی این میوه کاکتوسی مکزیک و آمریکای مرکزی است. اما در حال حاضر در همه مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری جهان مانند جنوب شرقی آسیا، استرالیا، حوزه دریای کارائیب و ….  یافت می شود.

میوه اژدها چه ویژگی های ظاهری دارد؟

میوه اژدها کاکتوسی رونده است. این گیاه از سطوح مختلف برای پیچیدن و رشد کردن استفاده کرده و تولید ریشه های هوایی می کند. میوه اژدها تا ارتفاع 6 متر به راحتی رشد کرده و هنگامی که وزن آن از چهار و نیم کیلو بیشتر شود شروع به میوه دادن می کند. کاکتوس میوه اژدها (Dragon Fruit) پیتایا عمری بین 20 تا 30 سال دارد. دراگون فروت حدود هشت ماه طول زمان می برد تا به گل دهی برسد و دو سال بعد از کاشت نیز شروع به میوه دهی می کند.

.

گل های میوه اژدها

جوانه های گل غلاف شکل شبیه کاج های سبز کشیده با حاشیه های قرمز روی کاسبرگ هستند. این جوانه ها تا قبل از باز شدن گل می توانند تا 20 سانتی متر نیز رشد کنند. گل های سفید رنگ این گیاه یکبار در سال در اوایل تابستان بر روی شاخه ها ظاهر و مدت کوتاهی پس از آن با مرگ گل، میوه شروع به رشد می کند.

دراگون فروت چه شکلی است؟

میوه اژدها غالبا دارای رنگ قرمز براق بوده و دارای برجستگی های برگ مانندی است که نوک آنها به رنگ سبز گرایش دارد. این میوه ظاهری شبیه به فلس های اژدها دارد که همین دلیل سبب شده تا به میوه اژدها معروف شود. میوه اژدها می تواند تا 6 رنگ تنوع داشته باشد. اما متداول ترین نوع این میوه دارای پوست قرمز بوده و گوشت داخلی آن به رنگ سفید و دارای دانه های بسیار ریز سیاه رنگ است.

برخی دیگر از این میوه گرمسیری که کمیاب تر هستند، پالپ های داخلی آن نیز به رنگ قرمز است. همچنین سراسر آن با دانه های سیاه پوشیده شده است. در نوع دیگر میوه اژدها، پوست بیرونی زرد رنگ بوده و داخل آن سفید با دانه های سیاه است.  شکل ظاهری آن به شکل گلابی است، ترکیب گلابی شکل و رنگ قرمز سبب شده تا به آن گلابی توت فرنگی  Strawberry Pear نیز گفته شود.

دراگون فروت چه مزه و طعمی دارد؟ 

بر خلاف ظاهر عجیب و غریب این میوه تایلندی نباید توقع مزه ای عجیب مثل ظاهر آن را داشته باشید. طعم و مزه میوه اژدها شیرینی نسبتا لطیفی دارد و شبیه ترکیبی از مزه های گلابی و کیوی است.

دراگون فروت چه خواص و ویتامین هایی دارد؟

• کالری: تقریباً 60-70 کالری
• کربوهیدرات: حدود 9-14 گرم
• فیبر رژیمی: تقریباً 1-3 گرم
• پروتئین: حدود 1-3 گرم
• چربی: حداقل، معمولا کمتر از 1 گرم
• ویتامین C: منبع قابل توجهی است که حدود 3 تا 9 میلی گرم در هر 100 گرم دارد
• کلسیم: حدود 6-10 میلی گرم
• آهن: حدود 0.3-0.7 میلی گرم
• منیزیم: تقریباً 20-30 میلی گرم
• پتاسیم: مقدار قابل توجهی از 200 تا 400 میلی گرم
• آنتی اکسیدان ها: میوه اژدها سرشار از آنتی اکسیدان ها، به ویژه بتالین ها و فلاونوئیدها است که به مبارزه با استرس اکسیداتیو و التهاب در بدن کمک می کند.

روش های تکثیر دراگون فروت

میوه اژدها از دو روش کاشت بذر و قلمه زنی قابل تکثیر است. در سال های اخیر این گیاه از طریق کشت بافت و ریزازدیادی نیز تکثیر شده است اما کماکان کاشت بذر و قلمه زنی بیشترین روش های استفاده برای تکثیر این گیاه است.

آیا می توانیم دراگون فروت را در ایران کشت کنیم؟

شرایط آب و هوایی

دراگون فروت آب و هوای گرمسیری با زمستان های معتدل و بدون یخبندان را می پسندد. همچنین این گیاه مقاوت کمی به سرما دارد، طوری که فقط تا دمای 10 درجه سانتی گراد بالای صفر را می تواند تحمل کند. اما گرما و خشکسالی را به راحتی می توانند تحمل کنند.

نیاز نوری

میوه اژدها یک کاکتوس است و مشخصا کاکتوس ها نوری زیادی احتیاج دارند، این گیاه به حداقل 6 ساعت نور با کیفیت در روز نیاز دارد. کیفیت نور تاثیر بسیار زیادی در کیفیت و کمیت میوه دهی و مهم تر از همه در رشد رویشی و سلامت فیزیولوژیک آن دارد.

خاک و آب مورد نیاز

خاک های غنی و آلی بهترین گزینه برای پرورش و رشد این گیاه است. دراگون فروت درست است که یک کاکتوس است اما اصلا نباید ان را در خاک کاکتوس قرار داد چون نیاز های متفاوتی با سایر کاکتوس ها دارد. برای مثال نیاز آبی میوه اژدها از سایر کاکتوس ها بیشتر است. همچنین تعداد دفعات آبیاری بیشتری نیاز دارد. اما در عین حال مسئله مهم و حیاتی، زهکش مناسب است چون ریشه های این گیاه به رطوبت زیاد حساس بوده و اصلا نباید برای مدت طولانی اطراف ریشه گیاه میوه اژدها رطوبت باقی بماند.

در کدام شهرهای ایران می توانیم دراگون فروت بکاریم؟

برای کاشت دراگون فروت (Dragon Fruit) در ایران، باید به یاد داشته باشید که این گیاه در اصل یک کاکتوس است و ویژگی‌های اصلی آن عبارتند از:

۱. نیاز به دمای گرم (اما نه سرمای شدید).

۲. حساسیت بالا به یخبندان (دمای زیر ۵- درجه سانتی‌ گراد می‌ تواند آسیب جدی بزند).

۳. نیاز به رطوبت مناسب اما با زهکشی بسیار بالا.

با توجه به این شرایط، بهترین مناطق برای کاشت دراگون فروت در ایران عبارتند از:

۱. مناطق ساحلی (بهترین گزینه)

مناطق با اقلیم نیمه‌ گرمسیری و مرطوب یا نیمه‌ خشک که یخبندان ندارند، ایده‌ آل‌ترین جا هستند:

• گیلان و مازندران: به دلیل رطوبت مناسب و زمستان‌ های معتدل، پتانسیل بسیار بالایی دارند. اما باید دقت کرد که خاک حتماً زهکشی شده باشد تا ریشه‌ ها در اثر بارندگی زیاد دچار پوسیدگی نشوند.
• جلگه‌ های سواحل خلیج فارس و دریای عمان (هرمزگان، بوشهر و بخشی از خوزستان): این مناطق از نظر دما بسیار مناسب هستند، اما به دلیل گرمای بسیار شدید تابستان و تبخیر بالا، نیاز به مدیریت دقیق آبیاری و سایه‌بان (برای جلوگیری از سوختگی گیاه در اوج تابستان) دارند.

۲. مناطق گرمسیری و نیمه‌گرمسیری داخلی

• جنوب استان فارس (مناطق گرمسیری مانند لار و گراش): این مناطق ترکیبی از گرما و شرایطی مناسب برای گیاهان کاکتوس‌ مانند را دارند.
• بخش‌ های جنوبی استان کرمان: مناطقی که از یخبندان شدید در امان هستند.

۳. کاشت دراگون فروت در گلخانه (روش مطمئن‌ تر)

اگر قصد کشت تجاری یا با بازدهی بالا را دارید، کشت در گلخانه در اکثر نقاط ایران (بجز مناطق خیلی سرد که توجیه اقتصادی ندارد) امکان‌ پذیر است. اما توجه داشته باشید که کشت های گلخانه ای عموما هزینه های بالاتری برای انرژی و نیروی انسانی دارند. گلخانه به شما اجازه می‌ دهد:

• دما را در زمستان کنترل کنید تا گیاه یخ نزند.
• رطوبت را مدیریت کنید.
• از ورود آفات جلوگیری کنید.

چند نکته کلیدی برای موفقیت در کاشت:

• خاک: هرگز در خاک‌ های سنگین و گل‌ گیر نکارید. از مخلوطی شامل خاک سبک، ماسه یا پرلیت استفاده کنید که آب را سریع عبور دهد.
• سایه و نور: دراگون فروت عاشق نور است اما در تابستان‌ های بسیار داغ ایران، نور مستقیم خورشید می‌ تواند باعث سوختگی بافت‌ ها شود. استفاده از توری سایه‌بان (Net) توصیه می‌ شود.
• پایه یا ستون: چون این گیاه یک گیاه رونده و چسبنده است، حتماً نیاز به یک ستون یا داربست (معمولاً از چوب یا بتن) دارد تا روی آن بالا برود.
• آبیاری: آبیاری باید منظم اما با فاصله باشد. اجازه دهید خاک قبل از آبیاری بعدی کاملاً خشک شود.

خلاصه: اگر می‌ خواهید در فضای باز بکارید، به سمت شمال و جنوب بروید. اگر می‌ خواهید کنترل کامل داشته باشید، گلخانه بهترین انتخاب است.

مراحل کاشت بذری دراگون فروت

• • • ابتدا میوه ی رسیده را از وسط برش داده و دانه های سیاه را از گوشت آن با دقت جدا کرده و شستشو دهید. سپس دانه های سیاه را به مدت حداقل 12 ساعت روی یک حوله ای کاغذی مرطوب قرار دهید.
    • در مرحله دوم بذرها را روی سطح خاک پخش کرده و لایه نازکی از خاک را روی آن بکشید. لزومی ندارد حتما دانه ها را در عمق خاک فرو کنید زیرا بذر میوه اژدها نیازی به کاشت عمیق ندارد.
    • خاک را مرتبا مرطوب نگه دارید. می توانید با استفاده از اسپری آب پاش، رطوبت خاک را حفظ کنید، برای آسانی کار می توانید تا زمانی که بذرها جوانه بزنند با یک لایه پلاستیکی، سطح خاک را برای حفظ رطوبت بپوشانید.

بذر دراگون فروت

• • • پس از اینکه بذرها جوانه زدند و رشد کردند، نیاز است تا بر اساس فضای موجود، جوانه های اضافه حرص شوند تا فضای کافی برای رشد سایر نهال ها باقی بماند. اگر در منزل یا فضای داخلی دراگون فروت پرورش می دهید ، باید هر نهال را به یک گلدان منتقل کنید.
    • میوه اژدها یک کاکتوس رونده است و برای ادامه رشد به قیم نیاز دارد. بعد از اینکه ارتفاع گیاه به 30 سانتی متر رسید نیاز است تا با استفاده از یک قیم، مسیر را برای ادامه رشد فراهم کنید.

مراحل تکثیر قلمه ای دراگون فروت

• • ابتدا محل کاشت را انتخاب کنید که باید فضایی روشن باشد که حداقل 6 ساعت در روز نور با کیفیت داشته باشد.
  • از یک گیاه بالغ دراگون فروت شاخه ای به اندازه 30 سانتی متر را انتخاب و با استفاده از قیچی باغبانی با دقت ببرید. توجه کنید کوتاه کردن بیش از حد این گیاه سبب توقف رشد آن می شود.
  • هر شاخه برید شده را می توانید به 3 تا 5 قسمت تقسیم کرده و سپس قسمت های بریده شده را با قارچ کش ضدعفونی کنید.
  • شاخه های بریده شده را در محیط گرم و خشک قرار دهید تا زخم بریدگی بهبود پیدا کند. هنگامی که محل زخم به رنگ سفید تغییر پیدا کرد، شاخه ها آماده انتقال هستند. مدت زمان بهبود زخم ها حدودا بین دو روز تا یک هفته زمان می برد.

ساقه دراگون فروت

• • • • شاخه ها را از محلی که نزدیک تر به تنه مادری بودند به اندازه 3 تا 5 سانتی متر در داخل خاک فرو کرده و خاک محل اطراف کاشت را با دست محکم کنید. حتما دقت کنید جهت کاشت قلمه ها باید در همان جهتی باشد که رشد کرده اند و نباید آن ها را سر و ته داخل خاک قرار دهید.
      • سطح خاک را با آبیاری و آب پاشی مرطوب نگه دارید، در مدت سه الی چهار هفته، قلمه ها و سیستم ریشه ای آن باید شروع به رشد کند.
      • اگر قلمه های پیتایا یا همان میوه اژدها را در داخل خانه می‌ کارید، با بزرگ‌ تر شدن قلمه ‌ها باید آن‌ ها را به گلدان ‌های بزرگ ‌تر یا به زمینی با آب و هوای مناسب منتقل کنید.
      • همانطور که پیش تر گفته شد، دراگون فروت کاکتوسی رونده است (پیتایا)، پس از اینکه اندازه گیاه به 30 سانتی متر رسید، حتما یک قیم برای ادامه رشد آن در نظر بگیرید.