مبارزه بیولوژیک با علف هرز

مبارزه بیولوژیک با علف هرز

علف‌های هرز یکی از مهم‌ترین عوامل کاهش عملکرد محصولات زراعی هستند. آن‌ ها با گیاه اصلی در آب، مواد غذایی، نور و فضا رقابت کرده و گاهی میزبان آفات و بیماری‌ ها نیز می‌ شوند. روش‌های شیمیایی (علف‌ کش‌ ها) اگرچه سریع و مؤثرند، اما پیامدهایی مانند آلودگی خاک و آب، مقاومت علف‌ های هرز و تهدید سلامت انسان دارند.

تعریف مبارزه بیولوژیک

مبارزه بیولوژیک به‌ معنای استفاده هدفمند از عوامل زنده (حشرات، پاتوژن‌ها، حیوانات و گیاهان) برای کاهش تراکم یا توان رقابتی علف‌ های هرز است، بدون اینکه به گیاه زراعی یا محیط آسیب بزند.

روش‌ های اصلی مبارزه بیولوژیک با علف‌ های هرز

۱. استفاده از حشرات و کنه‌ ها

برخی حشرات به‌ طور اختصاصی از علف‌ های هرز تغذیه می‌ کنند و می‌ توانند جمعیت آن‌ ها را کاهش دهند.

• مثال‌ ها:

  • سوسک Chrysolina quadrigemina برای کنترل علف هرز گل‌ راعی (Hypericum perforatum).

  • حشره Zygogramma bicolorata برای کنترل علف هرز “پارتنیوم”.

۲. استفاده از عوامل میکروبی (پاتوژن‌ ها)

قارچ‌ها، باکتری‌ ها و ویروس‌ های خاص می‌ توانند به‌عنوان مایکوهربیساید (علف‌کش‌ های زیستی) عمل کنند.

• مثال‌ ها:

  • قارچ Colletotrichum gloeosporioides برای کنترل علف هرز Aeschynomene virginica.

  • قارچ Puccinia chondrillina برای کنترل علف هرز Chondrilla juncea.

۳. استفاده از حیوانات چراکننده

دام‌ هایی مانند بز و گوسفند می‌ توانند به‌ طور مؤثر علف‌ های هرز را کنترل کنند.

• کاربرد:

  • چرا دادن بزها، علف هرز بوته‌ ای مانند خار و تمشک وحشی را از بین می برد.

۴. استفاده از گیاهان رقیب (کشت پوششی)

کشت گیاهان پوششی با رشد سریع می‌تواند فرصت جوانه‌زنی و رشد را از علف‌های هرز بگیرد.

• مثال‌ ها:

  • شبدر، چاودار و سورگوم به‌ عنوان گیاهان پوششی.

  • ترشحات آللوپاتیک بعضی گیاهان (مثل سورگوم) که جوانه‌ زنی علف‌ های هرز را مهار می‌ کند.

مراحل مبارزه بیولوژیک با علف های هرز

مبارزه بیولوژیک با علف هرز و کنترل علف هرز دارای مراحل به شرج ذیل است:

۱- ارزیابی اقتصادی، یعنی باید به میزان خسارت علف هرز و هزینه مربوط به مبارزه بیولوژیک توجه کرد و پس از بررسی آنها،‌ مقرون به صرفه ترین راه را انتخاب نمود.

۲- در صورت بومی نبودن علف های هرز،‌ باید منشا و چرخه زندگی آن ها بطور کامل مشخص شود.

۳- جنبه های مفید علف هرز و همچنین مقومت آن به دشمنان طبیعی یررسی شود.

۴- از آنجایی که عملیات داشت به طور مستقیم یا غیر مستقیم باعث تقویت علف هرز می شود، مبارزه بیولوژیک عموما در زمینه های غیر زراعی موفق تر است.

۵- بطور معمول با علف های هرز یکساله و دوساله مبارزه با روش های زیستی انجام نمی گیرد.

۶- قدرت رویش مجدد گیاه پس از حمله عامل بیولوژیک و همین طور قدرت تکثیر و پراکنش علف هرز باید مورد توجه قرار بگیرد.

شرایط انتخاب بیولوژیک

باید مراحل مختلف چرخه زندگی عامل بیولوژیک کاملا مشخص شود یعنی مشخص شود که این عامل در کدام مرحله زندگی اش می تواند به علف هرز حمله کند. همچنین عاول بیولوژیک باید توانایی ایجاد خسارت کافی به علف هرز را داشته باشد. عامل بیولوژیک باید در محل جدید زندگی

بتواند رشد و تکثیر کند و عواملی مانند، رطویت، حرارت و …. فاکتورهای محدود کننده برای آن نباشد. نکته مهم دیگر اینکه، پراکنش عامل بیولوژیک باید حداقل در حد پراکنش علف هرز مورد نظر باشد.

برای جلوگیری از آسیب رسیدن به سایر گیاهان توسط عامل بیولوژیک، باید میزبانان ثانویه عامل بیولوژیک، کاملا شناسایی شوند، و اگر این عامل به منطقه جدیدی وارد می شود نباید دشمن طبیعی داشته باشد. روش های مبارزه بیولوژیک با علف های هرز، معمولا به صورت مکمل با سایر شروش ها استفاده می شود.

.

مزایای مبارزه بیولوژیک

• سازگار با محیط زیست و بدون آلودگی شیمیایی.

• پایدار و بلند مدت (در صورت استقرار جمعیت دشمن طبیعی).

• کاهش هزینه‌ های مصرف علف‌ کش‌ های شیمیایی.

• عدم ایجاد مقاومت در علف‌ های هرز.

محدودیت‌ ها و چالش‌ ها

• نیاز به انتخاب دقیق عامل بیولوژیک (اختصاصی بودن).

• زمان‌ بر بودن فرایند کنترل (اثر فوری ندارد).

• تأثیر پذیری از شرایط اقلیمی و محیطی.

• احتمال خطر برای گونه‌ های غیر هدف در صورت انتخاب نادرست.

توصیه مهم

قبل از استفاده از هر روشی برای کنترل علف های هرز بهتر است از یک مشاوره خبره و با تجربه استفاده کنید، چرا که کنترل بیولوژیک علف های هرز فرآیند زمان بر و پرهزینه است و می تواند ریسک شکست زیادی به همراه داشته باشد. پس قبل از انجام هر کاری و صرف هر گونه هزینه ای ابتدا مطمئن شوید نظرات و پیشنهادات یک مشاور حرفه ای را به همراه دارید.

مبارزه بیولوژیک با علف‌ های هرز، بخشی کلیدی از مدیریت تلفیقی علف‌های هرز (IWM) است و می‌ تواند جایگزین یا مکمل روش‌ های شیمیایی و مکانیکی باشد. این روش اگرچه به‌ تنهایی کافی نیست، اما در ترکیب با روش‌ های دیگر، راهکاری پایدار، ایمن و اقتصادی برای کشاورزی مدرن به شمار می‌ آید.