عنصر روی (Zn) یکی از ریزمغذی های حیاتی در تغذیه گیاهان است که نقش مهمی در فرآیندهای زیستی از جمله سنتز پروتئین، آنزیمها، رشد سلولی، و تولید مثل گیاه دارد. با این حال، در بسیاری از خاک های آهکی و قلیایی، روی به فرم نا محلول درآمده و جذب آن توسط ریشه گیاه کاهش مییابد. کلات روی (Zinc Chelate) راهکاری مؤثر برای تأمین این عنصر در دسترس و قابل جذب برای گیاهان است.
ترکیبی است که در آن یون فلزی مانند روی، توسط یک یا چند لیگاند آلی احاطه شده و از ته نشینی و تثبیت آن در خاک جلوگیری می شود. کلات ها از طریق اتصال به فلز، آن را در فرم محلول نگه می دارند و مانع از واکنش با عناصر مزاحم در خاک می شوند.
در تولید صنعتی کلات روی، ابتدا نمک قابل حل روی مانند سولفات روی (ZnSO₄) با لیگاند مناسب (EDTA، DTPA یا …) در شرایط کنترل شده واکنش داده می شود. سپس محصول نهایی خشک یا محلول سازی شده و بسته بندی میگردد.
فرمول کلی واکنش با EDTA:
ZnSO₄ + Na₂EDTA → Zn-EDTA + Na₂SO₄
کلات روی معمولاً به شکل ترکیب Zn-L نشان داده می شود که در آن L نشاندهنده لیگاند آلی است. رایج ترین لیگاندها:
| انواع کلات | درصد روی | pH موثر | مورد استفاده |
| Zinc-EDTA | %۱۲ | ۷.۵ – ۶ | خاک های نیمه قلیایی |
| Zinc-DTPA | %۱۱ | ۷.۵ – ۵ | خاک های متوسط تا قلیایی |
| Zinc-EEDA | %۶ | ۱۰ – ۴ | خاک های بسیار قلیایی و آهکی |
| Zinc-Zinc-Amino Acid | %۱۲-%۱۰ | ۸ – ۵ | محلول پاشی و تغذیه سریع |
کود کلات روی (Zinc chelate) معمولاً در مراحل مختلف رشد گیاه به کار میرود، اما بهترین زمان استفاده آن معمولاً در مراحل اولیه رشد گیاه است، به ویژه در موارد زیر:
۱. مرحله نشاء یا نهال کاری: برای جلوگیری از کمبود روی که میتواند رشد اولیه گیاه را تحت تأثیر قرار دهد، کود کلات روی به صورت محلول پاشی یا کوددهی ریشه ای استفاده می شود.
۲. مرحله گل دهی و تشکیل میوه: مصرف روی در این مرحله به بهبود کیفیت گلها و افزایش باردهی کمک میکند.
۳. دوره رشد فعال: در طول فصل رشد، زمانی که گیاه بیشترین فعالیت متابولیکی را دارد و نیاز به عناصر غذایی بالاست، کود کلات روی میتواند به جذب بهتر و رشد سالم کمک کند. کود کلات روی به دلیل فرم کلاته بودنش، جذب بالاتری دارد و معمولا به صورت محلول پاشی روی برگها یا به صورت کود آبیاری کاربرد دارد.
کلات روی عموما به دو روش چالکود (خاکی) یا محلول در آب استفاده می شوند.
در خاک هایی که pH بالایی دارند (خاک های آهکی و قلیایی)، جذب روی از سولفات روی کمتر است، چرا که روی در خاک تثبیت شده و در دسترس گیاه قرار نمی گیرد. در این شرایط، کود کلات روی انتخاب بهتری است، زیرا عنصر روی را به شکل کلاته (پیچیده شده با مولکول های آلی) ارائه داده و جذب آن توسط گیاه آسان تر است.
اگر گیاه نیاز فوری به روی وجود دارد، استفاده از کلات روی (معمولاً به صورت محلول پاشی) سریع تر جذب شده و نتیجه بهتری دارد. سولفات روی معمولاً باید وارد خاک شده و زمان بیشتری نیاز دارد تا جذب گیاه شود.
کود کلات روی برای محلول پاشی بسیار مناسب تر است. زیرا احتمال سوختن برگ ها را کاهش داده و جذب سریعتری دارد. این ویژگی در مورد سولفات روی صدق نمی کند.
در خاک هایی که فقیر هستند یعنی مواد آلی کمی دارند، سولفات روی ممکنه است به سرعت در خاک قفل شده و جذب نشود، در این شرایط، کلات روی انتخاب بسیار بهتری است.
کلات روی یکی از بهترین راهکارها برای مدیریت کمبود روی در کشاورزی مدرن است. استفاده هوشمندانه از این کود، به ویژه در خاک های قلیایی یا آهکی، میتواند عملکرد محصولات را به طور قابل توجهی افزایش دهد و سلامت گیاه را بهبود بخشد. انتخاب نوع مناسب کلات، زمانبندی دقیق و دوز صحیح، کلید موفقیت در استفاده از این کود ریزمغذی ارزشمند است.
بیودیزل: سوختی پایدار برای آینده ای سبز در دنیای امروز که نگرانی ها درباره تغییرات…
قارچکش کاربندازیم : قارچکش مؤثر برای کنترل بیماری های قارچی گیاهی کاربندازیم یک قارچکش سیستمیک…
نیترات آمونیوم: ترکیبی با اهمیت چندگانه نیترات آمونیوم با فرمول شیمیایی NH₄NO₃، یک ترکیب شیمیایی…
کدام سموم برای زنبور عسل خطرناک و کدام یک کم خطر است؟ زنبورهای عسل نه…