بهترین فن های گلخانه ای

انواع فن های گلخانه ای: کاربردها، مشخصات و نحوه محاسبه تعداد در طراحی گلخانه

در دنیای کشاورزی مدرن، گلخانه ها نقش کلیدی در تولید محصولات با کیفیت بالا ایفا می کنند. یکی از عوامل حیاتی برای موفقیت در گلخانه، سیستم تهویه مناسب است. بهترین فن های گلخانه ای نه تنها دما و رطوبت را کنترل می کنند، بلکه به توزیع یکنواخت دی اکسید کربن، جلوگیری از بیماری ها و رشد بهتر گیاهان کمک می رسانند. افزایش دما، تجمع رطوبت و کمبود جریان هوا می‌تواند باعث کاهش رشد گیاهان، شیوع بیماری‌ های قارچی و افت کیفیت محصول شود. برای ایجاد تهویه استاندارد، انتخاب نوع فن، قدرت مناسب و تعداد صحیح بسیار حیاتی است.

اهمیت تهویه در گلخانه ها

تهویه مناسب در گلخانه ها مانع از تجمع گرما، رطوبت بیش از حد و آلاینده ها می شود. بدون فن های مناسب، گیاهان ممکن است دچار استرس حرارتی شوند یا به بیماری های قارچی مبتلا گردند. فن ها به دو دسته اصلی فعال (با استفاده از برق) و غیرفعال تقسیم می شوند، اما تمرکز ما روی فن های فعال است که کارایی بالاتری دارند. انتخاب درست فن ها بر اساس ابعاد گلخانه، نوع گیاه و شرایط آب و هوایی ضروری است.

انواع فن های گلخانه ای و کاربردهای آن ها

فن تونلی اگزاست فن یا فن های اگزوزی (Exhaust Fans)

این نوع فن یکی از رایج‌ ترین و پرکاربردترین فن ها در گلخانه‌ های تجاری ایران و جهان است. به این فن در بازار گاهی «فن اگزاست ۱۴۰» یا «فن جعبه‌ ای» هم می‌ گویند.

ویژگی ها و کاربرد 

 نصب در یک دیوار انتهایی گلخانه و ایجاد فشار منفی قوی برای کشیدن هوای تازه از سمت مقابل (دریچه ورودی یا پد سلولزی) و خروج هوای گرم و مرطوب.

• گلخانه‌ های طویل (بیش از ۴۰ متر)
• کشت خیار، گوجه‌ فرنگی، فلفل دلمه‌ ای، بادمجان و صیفی‌ جات
• پروژه‌ هایی که بودجه محدودتری دارند
• تهویه سریع در گلخانه‌ های بزرگ با متراژ بالا (بالای ۵۰۰۰ متر).
• مورد استفاده در گلخانه‌ های بزرگ صنعتی
• ایجاد تهویه تونلی همراه با پرده‌ های جانبی
• دارای ظرفیت بسیار بالا

مزایا

• ظرفیت هوادهی بسیار بالا (۴۴٬۰۰۰ تا ۵۵٬۰۰۰ مترمکعب در ساعت)
• قیمت اقتصادی و در دسترس
• نصب و نگهداری آسان

معایب

• صدای نسبتاً زیاد
• افت شدید ظرفیت در صورت استفاده از پد سلولزی ضخیم (بیش از ۱۰ سانتی‌ متر)

فن های گردش هوا یا فن سیرکوله سقفی (Circulation Fans یا HAF – Horizontal Airflow Fans)

این فن ها هوای داخل گلخانه را به صورت افقی گردش می دهند و دما را یکنواخت نگه می دارند. در ایران به دلیل نصب روی سقف، به آن «فن سقفی» می‌گویند، اما در واقع همان فن گردش هوا یا فن سیرکوله (HAF) است.

ویژگی‌ ها و کاربرد

چرخاندن و یکنواخت کردن هوا در تمام نقاط گلخانه بدون خروج هوا به بیرون.

• نصب در داخل گلخانه
• ایجاد گردش یکنواخت هوا بین گیاهان
• جلوگیری از تجمع رطوبت روی برگ‌ ها
• قابل استفاده در تمام گلخانه‌ های تونلی پلاستیکی
• مناسب برای گلخانه‌ های گل شاخه‌ بریده (رز، ژربرا، آلسترومریا و …)
• جلوگیری از تجمع رطوبت و بیماری‌ های قارچی روی برگ‌ ها

مزایا

• قیمت بسیار پایین و مصرف برق ناچیز
• نصب بسیار سریع (فقط آویزان کردن از لوله سقف)
• کمک به خشک ماندن برگ‌ ها و یکنواخت شدن دما و CO₂

معایب

• نیاز به دقت در راه اندازی و قرارگیری در محل استراتژیک گلخانه.
• نقش تهویه اصلی ندارد و حتماً باید همراه فن اگزاست استفاده شود.

فن سانتریفیوژ یا فن حلزونی (Centrifugal Blower)

فن حلزونی یا فن گریز از مرکز، گزینه حرفه‌ ای برای سیستم‌ های خنک‌ کننده تبخیری پیشرفته است. زمانی که پد سلولزی ۱۰ یا ۱۵ سانتی‌ متری در گلخانه وجود دارد و فن تونلی دیگر نمی‌ تواند هوا را از پد بکشد، باید از این فن استفاده کنید. فن سانتریفیوژ هوا را ۹۰ درجه تغییر جهت می‌ دهد و فشار خیلی بالایی تولید می‌کند.

ویژگی ها و کاربرد

• گلخانه‌های هیدروپونیک و آیروپونیک
• کشت گل رز هلندی، توت‌فرنگی، نشاء و گیاهان حساس
• مناطق بسیار گرم و خشک که نیاز به خنک‌سازی قوی دارند

مزایا

• توانایی کار در فشار استاتیک بالا (تا ۳۵۰–۴۰۰ پاسکال)
• صدای به مراتب کمتر از فن تونلی
• افت ظرفیت ناچیز حتی با پد ضخیم

معایب

• قیمت ۲ تا ۴ برابر فن تونلی
• وزن بالا و نیاز به فونداسیون

فن های مه پاش (Misting Fans)

این فن ها آب را به صورت مه پخش می کنند و هوا را خنک و مرطوب نگه می دارند.

ویژگی و کاربرد

حفظ رطوبت برای گیاهان حساس مانند ارکیده یا سبزیجات برگ دار.

مزایا

کنترل دقیق رطوبت.

معایب

خطر افزایش بیش از حد رطوبت و بیماری.

فن های نوسانی (Oscillating Fans)

این فن ها با حرکت چرخشی، هوا را به طور یکنواخت پخش می کنند

ویژگی ها و کاربرد

جلوگیری از تمرکز باد در یک نقطه که می تواند به گیاهان آسیب بزند.

مزایا

مناسب برای گلخانه های کوچک.

معایب

پوشش کمتر در فضاهای بزرگ

اصول محاسبه تعداد و مشخصات فن ها در طراحی گلخانه

هنگام طراحی گلخانه، تعیین تعداد و مشخصات فن ها بر اساس محاسبات دقیق انجام می شود. هدف اصلی، تعویض هوا حداقل یک بار در دقیقه (برای تابستان) یا ۲-۳ بار در ساعت (برای زمستان) است. مراحل زیر را دنبال کنید:

مرحله ۱: محاسبه حجم گلخانه

حجم = طول × عرض × ارتفاع متوسط (به فوت مکعب یا متر مکعب). مثلاً برای گلخانه ۱۰×۲۰×۳ متر، حجم حدود ۶۰۰ متر مکعب است.

مرحله ۲: تعیین نرخ تعویض هوا

 تابستان: ۱ تعویض در دقیقه (CFM = حجم). برای بهینه : ۱.۵ برابر حجم. زمستان: ۲-۳ تعویض در ساعت. در گلخانه‌ ها معمولاً به ۳۰–۶۰ بار تعویض کامل هوا در ساعت نیاز است.

فرمول محاسبه: CFM مورد نیاز = (حجم گلخانه × نرخ تعویض هوا) ÷ ۶۰

مرحله ۳: محاسبه CFM کل مورد نیاز

.CFM (Cubic Feet per Minute) = حجم × نرخ تعویض. مثلاً برای حجم ۲۰۰۰۰ فوت مکعب و نرخ ۱، CFM=20000

اگر CFM یک فن مشخص باشد:

تعداد فن = CFM مورد نیاز ÷ CFM هر فن

مثال عملی

گلخانه ۳۰ × ۱۰ × ۴ متر = ۱۲۰۰ مترمکعب

فرض کنیم نرخ تعویض ۴۰ بار در ساعت باشد:

CFM = (۱۲۰۰ × ۴۰) ÷ ۶۰
CFM = ۸۰۰

اگر هر فن ظرفیت ۴۰۰ CFM داشته باشد:

تعداد مورد نیاز: ۸۰۰ ÷ ۴۰۰ = ۲ فن

مرحله ۴: انتخاب ظرفیت فن

ظرفیت هر فن را از کاتالوگ بررسی کنید (بر اساس فشار استاتیک، معمولاً ۰.۱-۰.۱۵ اینچ آب). تعداد فن ها = CFM کل / CFM هر فن.

مرحله ۵: در نظر گرفتن عوامل دیگر

• فشار استاتیک: برای سیستم های با پد خنک کننده، فشار را محاسبه کنید.
• قرارگیری: فن های اگزوز در انتها، گردش در گوشه های مورب.
• کارایی: فن هایی با راندمان بالا انتخاب کنید تا مصرف انرژی کم شود.
• ابعاد گلخانه: برای گلخانه های بزرگتر از ۱۵ متر، فن های بیشتری نیاز است.

جدول مقایسه کلی فن های پرکاربرد گلخانه ای

انتخاب انواع فن های گلخانه ای و محاسبه دقیق تعداد آن ها می تواند بهره وری گلخانه را افزایش دهد. با استفاده از ابزارهای آنلاین مانند ماشین حساب فن گلخانه، می توانید محاسبات را ساده کنید. همیشه با کارشناسان مشورت کنید تا سیستم تهویه ای کارآمد طراحی شود.