بازار صادرات پسته

بازار صادرات بین المللی پسته و نقش ایران

پسته یکی از مهم‌ترین محصولات صادراتی غیرنفتی ایران است که به عنوان “طلای سبز” کرمان شناخته می‌ شود. این محصول نه تنها از نظر اقتصادی نقش کلیدی در درآمدزایی ارزی ایفا می‌ کند، بلکه به دلیل کیفیت بالا و طعم منحصربه‌فرد، جایگاه ویژه‌ای در بازارهای جهانی دارد. ایران با سابقه‌ ای بیش از ۲۵۰۰ ساله در کشت پسته، همچنان یکی از بازیگران اصلی این بازار است، هرچند رقابت با ایالات متحده و ترکیه چالش‌ هایی را به همراه داشته است.

بزرگترین صادرکنندگان پسته در جهان

بازار جهانی پسته در سال‌ های اخیر رشد چشمگیری داشته و تحت تأثیر عوامل مختلفی مانند تقاضای رو به‌ رشد برای محصولات سالم، تغییرات آب و هوایی و روندهای مصرفی قرار گرفته است. طبق گزارش‌ های بین‌ المللی، تولید جهانی پسته در سال ۲۰۲۳ (۱۴۰۲) حدود ۱٫۳ میلیون تن بوده و پیش‌بینی می‌ شود در آینده به بیش از ۱٫۵ میلیون تن برسد. ارزش بازار جهانی پسته در سال ۲۰۲۵ حدود ۹٫۴ میلیارد دلار تخمین زده می‌ شود و نرخ رشد سالانه ترکیبی (CAGR) آن ۴٫۸ درصد است.

سه کشور اصلی تولیدکننده بیش از ۹۰ درصد پسته جهان را تأمین می‌ کنند:

• ایالات متحده: با تولید ۶۷۵٫۸۵۰ تن در سال ۲۰۲۳، بزرگ‌ ترین تولیدکننده است و حدود ۵۰ درصد عرضه جهانی را در اختیار دارد. کالیفرنیا مرکز اصلی تولید آن است و بیشتر صادرات به صورت درپوستی (in-shell) انجام می‌ شود.
• ایران: با ۳۰۷٫۸۶۶ تن تولید، دومین تولیدکننده است و رهبر بازار صادرات مغز پسته (kernel) محسوب می‌ شود.
• ترکیه: با ۱۷۶٫۰۰۰ تن، سومین جایگاه را دارد و صادرات خود را به اروپا افزایش داده است.

سایر تولیدکنندگان مانند چین (۸۰٫۶۱۹ تن)، سوریه (۴۵٫۲۲۵ تن) و اسپانیا سهم کمتری دارند. تقاضای جهانی عمدتاً از آسیا (چین و هند)، اروپا (آلمان و ایتالیا) و خاورمیانه ناشی می‌ شود. در سال ۲۰۲۵، کمبود موقتی پسته به دلیل فصل “off” در آمریکا (کاهش ۲۶ درصدی تولید) و گرمای شدید در ایران و ترکیه، قیمت‌ها را ۵ تا ۱۰ درصد افزایش داده است. صادرات جهانی در سال ۲۰۲۵ حدود ۶۲۲٫۰۰۰ تن پیش‌بینی می‌ شود، با تمرکز بر محصولات فرآوری‌ شده مانند پسته طعم‌دار و ارگانیک.

ایالات متحده آمریکا

 

• • حجم صادرات: تقریباً ۳۰۰ هزار تن در سال.
  • ارزش صادرات: بیش از ۲ میلیارد دلار.

ایالات متحده، به‌ ویژه کالیفرنیا، بزرگترین صادرکننده پسته است که از روش‌ های پیشرفته کشاورزی و بازدهی بالا بهره می‌ برد.

 

ایران

 

• • حجم صادرات: حدود 150 هزار تن در سال.
  • ارزش صادرات: حدود ۱ میلیارد دلار.
  • پسته‌ های ایران علی‌ رغم چالش‌ هایی همچون تحریم‌ها و آلودگی های آفلاتوکسینی، به خاطر طعم و کیفیت برتر خود،  همچنان در بازارهای جهانی محبوب هستند.

 

ترکیه

 

حجم صادرات: حدود ۲۰ هزار تن در سال.

ارزش صادرات: حدود ۱۵۰ میلیون دلار.

پسته‌های ترکیه، به‌ویژه رقم “آنتپ”، به خاطر طعم منحصر به فرد خود شناخته می‌ شوند.

جدول بزرگترین صادرکنندگان

کشور	تولید (تن، ۲۰۲۳)	سهم جهانی (%)	صادرات اصلی (تن، تخمینی ۲۰۲۵)
ایالات متحده	۶۷۵٫۸۵۰	۵۲	۳۰۰٫۰۰۰ (عمدتاً درپوستی)
ایران	۳۰۷٫۸۶۶	۲۴	۱۷۵٫۰۰۰–۲۰۲٫۰۰۰ (عمدتاً مغز)
ترکیه	۱۷۶٫۰۰۰	۱۳	۱۰۰٫۰۰۰ (به اروپا)
چین	۸۰٫۶۱۹	۶	محدود (مصرف داخلی)
سوریه	۴۵٫۲۲۵	۳	۲۰٫۰۰۰

 

بزرگترین واردکنندگان پسته در جهان

چین

• • حجم واردات: بیش از ۱۰۰ هزار تن در سال.
  • ارزش واردات: بیش از ۸۰۰ میلیون دلار.
  • چین بزرگترین واردکننده پسته در جهان است. این افزایش واردات به دلیل افزایش تقاضا در بازارهای محلی ایجاد شده است. افزایش علاقه مصرف‌کنندگان به تنقلات سالم تاثیر زیادی در این افزایش تقاضا داشته است. 

 

اتحادیه اروپا (European Union)

• • حجم واردات: حدود ۸۰ هزار تن در سال.
  • ارزش واردات: حدود ۷۰۰ میلیون دلار.
  • آلمان، ایتالیا، و اسپانیا بازارهای کلیدی در اتحادیه اروپا هستند.

 

 

هند

• • حجم واردات: حدود ۶۰ هزار تن در سال.
  • ارزش واردات: حدود ۵۰۰ میلیون دلار.
  • طبقه متوسط رو به رشد هند تقاضا برای پسته به عنوان خشکبار لوکس را افزایش داده است.

سایر واردکنندگان

• • کشورهای خاورمیانه مانند امارات و عربستان سعودی واردکنندگان قابل توجهی هستند که اغلب پسته‌ ها را به مناطق دیگر صادر می‌ کنند.

نقش ایران در بازار صادرات پسته

ایران با مساحت ۴۱۱٫۴۳۲ هکتار باغ پسته (بیشترین در جهان)، نقش محوری در صادرات مغز پسته دارد. در سال ۱۴۰۳/۲۰۲۴، تولید پسته ایران حدود ۲۰۰٫۰۰۰–۲۷۰٫۰۰۰ تن برآورد شد که ۶۴–۷۲ درصد آن صادر گردید. از مهر ۱۴۰۳ تا شهریور ۱۴۰۴، ۲۳۲٫۰۰۰ تن پسته معادل خشک‌ درپوست مصرف شد که ۲۰۲٫۰۰۰ تن (۸۷ درصد) صادراتی بود. ارزش صادرات در سال گذشته ۱٫۷ میلیارد دلار به ۷۳ کشور رسید و پیش‌ بینی می‌ شود در ۱۴۰۴ به ۲ میلیارد دلار افزایش یابد.

ایران رهبر صادرات مغز پسته است و سهم ۱۷ درصدی از تولید جهانی را دارد، اما در صادرات کلی (با درپوستی) پس از آمریکا قرار می‌گیرد. در فوریه–مارس ۲۰۲۵، صادرات ۱۶٫۰۰۰ تن با رشد ۴۵ درصدی نسبت به سال قبل ثبت شد. موجودی پایان سال ۱۴۰۳/۱۴۰۴ حدود ۱۵٫۰۰۰ تن است.

انواع پسته صادراتی ایران

• اکبری: درشت، فندقی‌ شکل، محبوب در اروپا (سایز ۲۶–۳۸).
• احمدآقایی: زودگل، صادراتی به روسیه و چین.
• کله‌قوچی: نیمه‌ درشت، برای بازارهای آسیایی.
• فندقی: اقتصادی، برای مصارف صنعتی.

مقاصد اصلی صادرات (بر اساس سهم، ۲۰۲۴–۲۰۲۵):

• امارات و ترکیه (۲۶ درصد، به عنوان هاب بازصادرات).
• شرق آسیا (چین: ۲۶ درصد، با ۱۱۷ میلیون دلار در ۲۰۲۵ و رشد ۵ درصدی).
• جنوب آسیا (هند: ۱۹ درصد).
• خاورمیانه (عراق و سوریه: ۱۰ درصد).
• اروپا (آلمان و ایتالیا: ۱۸ کشور اتحادیه اروپا).

چین با رشد ۶ برابری واردات (به ۱۱۲ میلیون دلار در ۹ ماهه ۲۰۲۴)، بزرگ‌ ترین مشتری ایران شده و صادرات به آن از آمریکا پیشی گرفته است.

کشت جهانی پسته

ایران

 

سطح زیر کشت: بیش از ۴۵۰ هزار هکتار.

حجم تولید: حدود ۲۰۰ هزار تن در سال.

پسته‌های ایران، مانند ارقام “کرمان” و “فندقی”، بسیار مورد توجه هستند.

ایالات متحده

• • سطح زیر کشت: حدود ۳۰۰ هزار هکتار.
  • حجم تولید: بیش از ۴۵۰ هزار تن در سال.
  • کالیفرنیا با کشاورزی مکانیزه در مقیاس بزرگ پیشرو است.

ترکیه

سطح زیر کشت: حدود ۱۶۰ هزار هکتار.

حجم تولید: ۱۰۰ هزار تن در سال.

سایر کشورها

سوریه، افغانستان، و چین دارای مناطق کشت کوچکتری هستند اما تولید را به طور پیوسته افزایش می‌ دهند.

ارقام محبوب پسته صادراتی

• کرمان: این رقم در بازار ایالات متحده غالب است و به خاطر اندازه بزرگ و بازدهی بالا شناخته می‌ شود.
• فندقی: رقم فندقی در ایران رایج بوده و به خاطر طعم غنی خود ارزشمند است.
• آنتپ: یک رقم ترکی که به خاطر طعم متمایز خود مشهور است.
• احمد آقایی: یک رقم دیگر ایرانی که به خاطر مغزهای سبز روشن و جذابیت صادراتی خود محبوب است.

عوامل موثر بر کیفیت پسته

• اقلیم: شرایط بهینه شامل تابستان‌ های گرم و زمستان‌ های سرد است.
• آبیاری: مدیریت صحیح آب تاثیر قابل توجهی بر اندازه و طعم مغز دارد.
• برداشت و فرآوری: برداشت به موقع و خشک کردن دقیق برای حفظ کیفیت حیاتی است.
• ذخیره‌سازی: شرایط ذخیره‌ سازی مناسب از آلودگی به آفلاتوکسین، که یک نگرانی مهم در صادرات است، جلوگیری می‌ کند.

 

 

بازار صادراتی پسته ایران

ایران با چالش‌ هایی همچون تحریم‌ ها، نوسانات نرخ ارز، و رقابت از ایالات متحده مواجه است. با این حال، پسته‌ های ایران به خاطر طعم برتر خود شناخته شده و به بازارهایی مانند چین، هند، و اروپا صادر می‌ شوند. نوآوری در بسته‌ بندی و برندینگ می‌تواند جایگاه جهانی ایران را تقویت کند.

چشم‌انداز آینده صادرات

بازار جهانی پسته به احتمال زیاد با رشد پایدار همراه خواهد بود که توسط عوامل زیر هدایت می‌ شود:

• افزایش آگاهی مصرف‌ کنندگان درباره فواید سلامت آجیل‌ ها.
• افزایش تقاضا برای غذاهای گیاهی و مغذی.
• گسترش طبقه متوسط در اقتصادهای نوظهور.

با این حال، تغییرات اقلیمی و کمبود آب چالش‌ های قابل توجهی هستند. کشورهایی که از فناوری‌ های پیشرفته کشاورزی و سیستم‌ های مدیریت آب کارآمد برخوردارند، به احتمال زیاد در دهه‌ های آینده بر بازار تسلط خواهند داشت. در نتیجه، بازار صادرات پسته فرصت‌ های قابل توجهی برای کشاورزان، صادرکنندگان و سرمایه‌ گذاران فراهم می‌کند. با پرداختن به مسائل کیفیت و اتخاذ شیوه‌ های پایدار، بازیگران اصلی مانند ایران، ایالات متحده و ترکیه می‌توانند موقعیت خود را در این بازار پرسود تثبیت کنند.